Ramadan gewicht & gezondheid

Wat is ramadan?

Ramadan is de negende maand van de islamitische maankalender. Het is de maand van inkeer en bezinning. Tijdens de ramadan eten en drinken moslims niets tussen de dageraad (ruim vóór zonsopgang) en zonsondergang. Dit vasten is naar het voorbeeld van de profeet Mohammed en is één van de vijf zuilen van de islam. Zieken, zwangere vrouwen, jonge kinderen, en verder voor iedereen voor wie het vasten een bedreiging vormt voor de gezondheid (bijvoorbeeld als je suikerziekte hebt) of vertragend werkt op herstel van een ziekte, zijn niet overal verplicht om te vasten. Veel moslims komen tijdens de ramadan aan. Hoe komt dat eigenlijk?

Gewichtstoename door ramadan

Vasten vernieuwt de geest en heeft over het algemeen een positieve invloed op het welbevinden, omdat moslims in deze periode erg op elkaar en hun familie betrokken zijn en zich toeleggen op allerlei ontspannende en spirituele activiteiten. De ramadan is voor heel veel mensen evenwel niet goed voor de lijn. Het schijnt dat ongeveer de helft van de mensen ongewild in gewicht aankomt. Want zodra de zon onder is, verschijnen vaak de heerlijkheden in overvloed op tafel. Probeer dan maar eens te matigen na een lange dag honger en dorst onderdrukken.

Dr. Al Madani, hoofd van het Diabetes Fonds in de Verenigde Arabische Emiraten vertelt op een online nieuwssite: "Unfortunately, many Muslim patients, and Muslims in general, tend to overeat upon breaking their fast, and usually the meal involves heavy, fatty foods that are high in calories."

Ramadan werkt behoorlijk verstorend op het levensritme. Een moslim moet voor dag en dauw opstaan voor het gebed en de ochtendmaaltijd en 's avonds eet hij een copieuze maaltijd. Dit patroon wat een maand lang doorgaat, verandert het dagelijkse ritme van menig vastende danig. De ramadan heeft in de eerste plaats invloed op iemands metabolisme. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) schrijft in een artikel over de gevolgen die het vasten heeft voor gezondheid en ziekte: "Tijdens de ramadan wordt dikwijls compensatoir meer, vetter, zoeter en op latere tijdstippen gegeten binnen een kortere periode. Daarbij probeert het lichaam overdag het gebrek aan externe energiebronnen te compenseren via een verandering en vertraging in het metabolisme van interne energiebronnen. Enigszins paradoxaal blijkt dan ook dat tijdens de vastenperiode na een initiële gewichtsafname door lichte dehydratie [uitdroging] uiteindelijk toch vaak een lichte gewichtstoename wordt waargenomen."

Het overhoop gehaalde eetpatroon maakt kortom de spijsvertering tijdens de ramadan traag. Het is een misvatting dat niet eten gedurende de dag voor een lager gewicht zou zorgen. Je lichaam schakelt over op 'overlevingsstrategie' en gaat trager verbranden, ook nadat je gestopt bent met vasten. Bovendien wordt er door degenen die vasten over het algemeen meer, vetter, zoeter en op latere tijdstippen gegeten en dat ook nog eens binnen een kortere periode. Door het hongergevoel krijg je trek in ongezonde en calorierijk eten. Gebrek aan lichaamsbeweging doet de rest. Wafaa Hawas, een arts uit Cairo (Egypte), adviseert het volgende aan haar patienten: “Start with a soup like lentil, have some salad and meat; stay away from ramadan sweets or have a little only; I am sure if you follow this, you will lose weight by the end of ramadan.”

Gezondheidsproblemen door ramadan

Beter is het –vanuit gezondheidsoogpunt– om helemaal niet aan ramadan te doen. Naast gewichtstoename, kan deze manier van vasten gezondheidsproblemen veroorzaken. De grote maaltijden zijn bijvoorbeeld een grotere belasting voor het hart dan drie gewone maaltijden. Vooral hartpatiënten (angina pectoris of hartfalen) kunnen hierdoor klachten krijgen. Door inname van 1 of 2 grote maaltijden per dag in korte tijd moet je hart een grotere inspanning leveren, wat kan leiden tot pijn op de borst of een verslechterende pompfunctie van het hart.

Bovendien slaap je niet alleen onrustiger op een volle maag, maar de nachten zijn gedurende ramadan ook nog eens veel korter. Je kunt je erg moe voelen doordat je laat opblijft en weer vroeg opstaat om samen te eten en bidden. Je presteert daardoor overdag minder goed. Daar komt bij dat je door het vasten je energiebalans in de war schopt. Je hersenen hebben gedurende de dag energie nodig om goed te kunnen functioneren. Als je overdag niet voldoende eet, dan kun je je minder goed concentreren.

De ramadan betekent dat je niet drinkt overdag. Als de ramadan midden in een warme zomermaand valt, kan dit problemen opleveren, ook als je 's morgens en 's avonds voldoende drinkt. Niet dat gezonde mensen binnen een dag uitdrogen, het zijn vooral mensen op hoge leeftijd die meer risico hebben op uitdroging. Zo kan het verbod op drinken zeer schadelijk zijn voor moslims met nierproblemen. Iedereen moet per dag toch ten minste anderhalve liter water drinken. Dat haal je onmogelijk in tijdens de avond. Vaak worden de volgende adviezen gegeven om het vochtverlies overdag in te perken:

  • blijf zoveel mogelijk uit de zon en de warmte om het zweten te beperken
  • beperk stress en opwinding die de hartslag en de ademhaling doen versnellen
  • vermijd te veel te praten (dat maakt de mond droog)
  • ten behoeve van de hydratatie bij zonsondergang wordt bij voorkeur in kleine slokjes gedronken
  • voor een goede hydratatie is het van belang dat er 1,5 liter gedronken wordt tussen zonsondergang en zonsopgang
  • het ontbijt moet onder meer drank omvatten om het lichaam te hydrateren

De ramadan kan voor een aantal patiënten problemen opleveren. De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) schrijft op haar website dat er bij patiënten met diabetes (suikerziekte), neurologische of psychiatrische aandoeningen, chronische pijnklachten of respiratoire aandoeningen tijdens de ramadan relatief vaker sprake van een ziekenhuisopname. Een voorbeeld is de toename van het aantal epileptische insulten tijdens de ramadan, hetgeen wordt veroorzaakt doordat patiënten hun medicijnen niet of verkeerd innemen. Diverse onderzoeken naar therapietrouw onder vastende moslims laten schokkende cijfers zien. Het blijkt dat slechts 10-40% van de mensen die medicatie nodig hebben, zich aan de voorschriften van de arts houden. Sommigen mensen stoppen met het innemen van hun medicijnen, terwijl anderen alle tabletten tegelijk innemen in plaats van verspreid over de dag. Dit kan leiden tot gevaarlijke situaties. 


De periode waarin medicijnen ingenomen kunnen worden, verschuift en is kort. Dit wordt vaak ondervangen door een aantal simpele aanpassingen in het medicijngebruik, waardoor de mogelijke gezondheidsrisico’s voor de patiënt worden verminderd. Men kan kiezen voor een andere toedieningsvorm of een ander doseringsschema toepassen. Een voorbeeld van het laatste is het omzetten van een driemaal daagse antibioticumkuur voor patiënten met een infectieziekte naar een eenmaal daagse kuur. Een andere toedieningsvormen dan orale tabletten, zijn bijvoorbeeld vaginale tabletten of zetpillen, een medicijn die rectaal (via de anus) wordt toegediend.

Geraadpleegde bronnen:

- Los Angeles Times. Many Muslims gain weight during Ramadan fasting. 24 juli 2012.

- KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie). Verminder gezondheidsrisico's tijdens Ramadan. www.knmp.nl, 4 juli 2013.

- NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap). Welke gevolgen heeft het vasten voor gezondheid en ziekte? www.nhg.org, 8 juli 2013.


Geschreven door