Hersenvliesontsteking

Wat is een hersenvliesontsteking?

Wat is een hersenvliesontsteking (ook wel 'nekkramp' of 'meningitis' genoemd), wat zijn de symptomen hersenvliesontsteking en hoe wordt een hersenvliesontsteking behandeld? De medische benaming van hersenvliesontsteking is 'meningitis' en in de volksmond wordt het 'nekkramp' genoemd. Een hersenvliesontsteking betreft een ontsteking van de 'meningen' (hersenvliezen), die zonder aanwijsbare oorzaak of in aansluiting op verwonding ontstaat. De hersenvliezen zijn drie vliezen die de hersenen en het ruggenmerg omgeven en beschermen. Een hersenvliesontsteking kan worden veroorzaakt allerlei micro-organisme, vaak is een bacterie of een virus in het spel, respectievelijk bacteriële hersenvliesontsteking en virale hersenvliesontsteking genoemd.



De bacteriële hersenvliesontsteking kan een complicatie zijn van een gewone middenoorontsteking. Vooral de meningokokkenmeningitis is een zeer ernstige ziekte, ofschoon de meest kinderen en volwassenen immuun zijn. Bij besmetting komen de bacteriën via het bloed op de hersenvliezen terecht, alwaar ze een ontsteking veroorzaken. Een hersenvliesontsteking kan ernstig verlopen en zonder tijdig adequaat medisch ingrijpen, kan hersenvliesontsteking dodelijk zijn. Je kan er ook restverschijnselen aan overhouden, zoals doofheid of een verlamming van armen of benen. Meningokokkenmeningitis wordt veroorzaakt door een bacterie (meningokok) die door hoesten (druppelinfectie uit neus en keel van zieke of geïnfecteerde personen) van mens op mens wordt overgedragen. De incubatietijd -dat is de periode tussen besmetting en de eerste symptomen- ligt tussen 2 en 10 dagen.

Een virale hersenvliesontsteking verloopt doorgaans minder ernstig. meestal geneest een hersenvliesontsteking door een virus vanzelf binnen twee weken.

Ongeveer 10% van de bevolking draagt de meningokokbacterie (tijdelijk) bij zich in de bovenste luchtwegen, zonder dat deze problemen veroorzaakt. Deze personen beschikken in dat geval over een voldoende afweer. De bacterie kan daarom niet het lichaam van de drager binnendringen. Wel kan de boosdoener zich handhaven op de slijmvliezen van de luchtwegen en via aanhoesten of niezen worden overgebracht naar andere personen. Wanneer bij nieuw besmette personen de bacterie het lichaam kan binnendringen (bijvoorbeeld omdat het afweersysteem niet snel of adequaat genoeg reageert met de vorming van antistoffen tegen de bacterie), dan kan dit voor problemen zorgen. De bacteriën gaan zich naar hartenlust verspreiden door het bloed en eventueel hersenvliesontsteking veroorzaken. De kans dat de de bacteriën voorbij de slijmvliezen tot in de (bloed)circulatie kunnen doordringen, wordt vergroot wanneer reeds een andere virale infectie in de bovenste luchtwegen aanwezig is of wanneer tabaksrook wordt ingeademd.

De meeste personen waar meningokokken vat op heeft, zijn kinderen van 6 maanden tot 5 jaar oud. Dit komt doordat oudere kinderen en volwassenen in veel gevallen al voldoende afweer hebben opgebouwd tegen de boosdoener. Baby's jonger dan een half jaar hebben ook een lager risico, omdat zij nog profiteren van de immuniteit die zij van hun moeder hebben meegekregen.

Er zijn verschillende typen meningokokken te onderscheiden. In het jaar 2002 is inenting tegen meningokokken C opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Inenting tegen de meer voorkomende meningokokken B is evenwel niet mogelijk.

Wat zijn de klachten en symptomen van een hersenvliesontsteking?

De meningokokkenmeningitis zet meestal acuut in en tot de eerste symptomen behoren:

  • plotselinge hoge koorts
  • misselijkheid
  • overgeven (braken)
  • hoofdpijn
  • spierpijn
  • lichtschuwheid
  • een pijnlijke of stijve nek of nekstijfheid (kenmerkend: je kunt de kin niet meer op de borst doen)
  • sufheid
  • soms bewusteloosheid en delirium
  • eventueel (bij sepsis of bloedvergiftiging) huiduitslag (kleine paars-rode vlekjes / huidbloedinkjes op de huid, die niet verbleken bij drukken)

Baby's hoeven niet altijd koorts te hebben. Soms heeft een baby zelfs een lage temperatuur. De baby kan kreunen en suf zijn, of juist zeer prikkelbaar. Vaak drinkt de baby slecht. Hij kan ook last hebben van zogeheten 'luierpijn': dat is veel pijn en huilen als je zijn luier verschoont.

Latere symptomen zijn verlamming, eventueel kramp en gezichts- en gehoorstoornissen.

De verschijnselen van een virale hersenvliesontsteking zijn:

  • algehele malaise
  • koorts
  • spierpijn
  • hoofdpijn
  • misselijkheid en braken

Bij virale hersenvliesontsteking kunnen tevens lichtschuwheid, nekstijfheid en luierpijn voorkomen. Het verloop van een virale hersenvliesontsteking is meestal stukken milder dan de bacteriële versie. Virale hersenvliesontsteking is dikwijls een complicatie van een reeds bestaande luchtweg- of darminfectie.

Neem bij de kenmerkende nekstijfheid, luierpijn, bloedvergiftiging of bewusteloosheid onverwijld contact op met de huisarts of eerste hulp.

Hoe wordt een hersenvliesontsteking behandeld?

De ziekenhuisbehandeling van bacteriële hersenvliesontsteking omvat toediening van antibiotica en ontstekingsremmende medicijnen. Een virale meningitis is niet te behandelen, met uitzondering van herpesmeningitis. Een patiënt zal het zelf moeten klaren. Wel kan er desgewenst een middel gegeven worden tegen de pijn. Herpesmeningitis wordt normaal gesproken behandeld met aciclovir (zovirax).

Geraadpleegde literatuur:

- Patrice van Efferen. Modern medisch woordenboek - Praktische snelzoekgids van A-Z. Elmar, Rijswijk, 5e druk 2009.

- www.huidinfo.nl


Geschreven door