Eczeem calcineurineremmers

Atopisch eczeem behandelen met calcineurineremmers

Calcineurineremmers worden ook wel 'topicale immunomodulatoren' genoemd. Deze middelen zijn relatief nieuw; ze zijn vanaf 2002 op de markt.

 

Calcineurineremmers beïnvloeden het immuunsysteem van de huid. Door het remmen van het enzym calcineurine worden ontstekingen onderdrukt. Deze middelen zijn geregistreerd voor eczeem, maar worden niet zelden ook voor psoriasis voorgeschreven. Er zijn voor de behandeling van constitutioneel eczeem twee calcineurineremmers beschikbaar:

  • Tacrolimus, merknaam: Protopic (zalf). Verkrijgbaar in twee concentraties: 0,1% (alleen voor volwassenen) en 0,03%.
  • Pimecrolimus, merknaam: Elidel (crème). Verkrijgbaar in een concentratie van 1%.

Tacrolimus is geregistreerd voor de behandeling van matig tot ernstig atopisch eczeem bij kinderen vanaf 2 jaar en volwassenen, die niet voldoende reageren op conventionele behandelingen of deze niet verdragen, dat wil zeggen dat ze niet tegen hormoonzalf kunnen. Pimecrolimus is geregistreerd voor de behandeling van mild tot matig ernstig atopisch eczeem bij kinderen vanaf 2 jaar en volwassenen, indien behandeling met corticosteroïden niet mogelijk is of wordt afgeraden. Dit in geval van bijwerkingen, onvoldoende werkzaamheid of bij toepassing in het gezicht.

Bijwerkingen

Bijwerkingen zijn voor beide middelen vergelijkbaar en zijn meestal licht van aard en bestaan uit huidirritaties, zoals een branderig gevoel, roodheid en jeuk op de plaats van aanbrengen, vooral in het begin van de behandeling. Deze klachten verdwijnen dan ook over het algemeen na een week. Ook is er een kleine kans op ontsteking van de haarzakjes (folliculitis) en kan een oude herpesinfectie (koortsblaasjes) geactiveerd worden. In combinatie met het drinken van alcohol, kan de gezichtshuid rood en branderig worden. De middelen geeft geen verdunning van de huid, wat wel bij hormoonzalven het geval is. De ervaringen met deze middelen op de lange termijn is beperkt. De veiligheid met betrekking tot huidkanker staat nog niet vast.

Gebruik

Calcineurineremmers worden nooit als eerste keus voorgeschreven. De behandeling begint altijd met indifferente smeersels en zo nodig aangevuld met hormoonzalven. Wanneer hormoonzalven onvoldoende effect sorteren of bijwerkingen hebben veroorzaakt, kan uitgeweken worden naar een calcineurineremmer. Hormoonzalven kunnen ook soms gecombineerd worden met calcineurineremmers. Doordat ze de huid niet verdunnen (zoals een hormoonzalf), kunnen calcineurineremmers goed worden toegepast in het gezicht en de plooien.

Het gebruik van calcineurineremmers kan tevens de hoeveelheid benodigde corticosteroïden bij eczeem van de hand drastisch verminderen. Patiënten geven vaak de voorkeur aan pimecrolimuscrème 1%, omdat dit minder vet is dan tacrolimus 0,1% zalf. De sterke(re) steroïden zijn dan alleen nodig bij exacerbaties (uitbarstingen) van het eczeem.

Een ander voordeel van calcineurineremmers is dat ze ook bj langdurig gebruik effectief blijven en dat er na staken van de behandeling geen 'reboundeffect' optreedt, dat wil zeggen een plotselinge verergering van het eczeem.

Zonlicht moet worden vermeden en de gezichtshuid moet worden beschermd met een zonnebrandmiddel.

Geraadpleegde literatuur:
- Pauline Dirven-Meijer en Anton de Groot. Leven met eczeem. Bohn Stafleu van Loghum, Houten, 2011.


Geschreven door